Mildheid voor jezelf is geen zwakte, maar een kracht

Afgelopen dagen had ik een mooi gesprek. Iemand vertelde dat er op dit moment veel tegelijk speelde. Verlies, zorgen om dierbaren en situaties waar veel praktische zaken geregeld moeten worden. Dingen die energie kosten en die je niet zomaar oplost.

Toen zei diegene iets wat ik vaker hoor:
“Ik wil mezelf niet zielig voelen en in zelfmedelijden blijven hangen….”

En daar zit iets interessants in. Alsof we bang zijn dat we doorslaan zodra we onszelf een beetje ruimte geven om te voelen wat er speelt.

Misschien herken je dat ook wel. Je bent bezig met een scheiding, maakt je zorgen om een ouder die achteruitgaat, mist iemand die er niet meer is of ligt wakker van financiële onzekerheid. Soms lijkt de Wet van Murphy op volle kracht te werken. Alsof alles tegelijk op je pad komt.

Juist op zulke momenten zijn we vaak hard voor onszelf. We vinden dat we sterk moeten zijn, door moeten gaan en ons niet moeten aanstellen. Alsof jezelf zielig voelen er niet mag zijn. Alsof verdriet erkennen hetzelfde is als opgeven of jezelf echt als slachtoffer zien. Maar dat is het helemaal niet.

Relativeren is niet hetzelfde als wegstoppen
We zeggen het vaak tegen elkaar.

“Ieder huisje heeft zijn kruisje.”
“Er zijn mensen die het veel zwaarder hebben.”

En begrijp me niet verkeerd: relativeren kan ontzettend helpend zijn. Het kan je helpen om weer perspectief te zien. Maar relativeren mag nooit betekenen dat jouw gevoel er niet meer toe doet. Want verdriet laat zich niet vergelijken.

Waar de één wakker van ligt, haalt de ander misschien zijn schouders over op. En andersom. Dat maakt jouw gevoel niet minder echt.

Misschien maak je je zorgen om iemand die je lief is. Misschien stapelt alles zich op. Misschien ervaar je verlies. Misschien gebeurt er iets wat voor een ander klein lijkt, maar jou diep raakt. Dat mag er zijn.

Geen zelfmedelijden, maar een beetje medeleven
Misschien klinkt dit gek, maar jezelf soms even zielig voelen is niet verkeerd. Als er veel tegelijk gebeurt, als je te maken hebt met verlies, zorgen of situaties waar je weinig invloed op hebt, is dat een heel menselijke reactie. 

Wat het vaak moeilijk maakt, is niet alleen de situatie zelf. Het is ook het oordeel dat we vervolgens over onszelf hebben.

“Ik moet me niet zo aanstellen.”
“Anderen hebben het veel zwaarder.”
“Ik mag me niet zo voelen.”

Het verdriet of de zorgen zijn er al. Door jezelf vervolgens ook nog te veroordelen om wat je voelt, maak je het alleen maar zwaarder. Jezelf toestaan dat iets verdrietig is of pijn doet, is iets anders dan jezelf verliezen in zelfmedelijden. Het wordt pas lastig als dat gevoel je gevangen houdt en je er niet meer uitkomt. Zelfmedelijden houdt je vaak vast in wat er niet lukt of wat je bent kwijtgeraakt.

In de psychologie wordt vaak gesproken over zelfcompassie. Ik merk alleen dat ik dat een wat afstandelijk woord vind. Ik spreek liever over mildheid, zachtheid of gewoon een beetje vriendelijk zijn voor jezelf.

Medeleven voor jezelf is iets anders. Dat betekent dat je erkent dat iets moeilijk is, zonder jezelf daarvoor af te rekenen of te veroordelen. Jezelf dezelfde warmte gunnen die je zonder nadenken aan een ander geeft. Om even stil te staan bij wat er is en jezelf de warmte en het begrip te geven die je op zo’n moment nodig hebt. Juist wanneer je met mildheid naar jezelf kunt kijken, ontstaat er ruimte om stap voor stap weer verder te gaan.

“Juist als alles in jou zegt ‘doorgaan’, ligt de winst vaak in het tegenovergestelde. Niet nóg meer doorgaan, nóg harder werken of nóg sneller een oplossing zoeken, maar juist even vertragen om jezelf niet kwijt te raken in alles wat geregeld moet worden. Voelen wat er is. En van daaruit weer verdergaan.”

Stel jezelf eens deze vraag
Als een goede vriend of vriendin jou precies zou vertellen waar jij nu mee worstelt… Wat zou je dan zeggen?

Waarschijnlijk niet: “Stel je niet aan.” Of: “Je moet gewoon doorgaan.”

Waarschijnlijk zou je luisteren. Begrip tonen. Misschien zeggen dat het logisch is dat iemand zich zo voelt. Waarom is dat voor een ander vaak zoveel makkelijker dan voor jezelf?

Zachtheid brengt je juist weer in beweging
Veel mensen denken dat mild zijn voor jezelf betekent dat je passief wordt. Mijn ervaring is precies het tegenovergestelde. Als je je gevoelens blijft wegduwen, blijf je vaak handelen vanuit spanning, controle of overleven. Gevoelens wegdrukken maakt ze namelijk niet kleiner. Meestal worden ze alleen harder. Pas wanneer je erkent dat iets moeilijk is, ontstaat er ruimte.

Ruimte om weer helder te denken.
Ruimte om keuzes te maken.
Ruimte om te voelen wat jij nodig hebt.

En soms ontdek je ook dat er helemaal niets op te lossen valt. Sommige situaties vragen niet om een oplossing, maar om tijd. Om aandacht. Om een beetje zachtheid voor jezelf.